,, მე შვილს დავსთმობ ქვეყნისათვის , ამან ეს ყოს , იყოს აზდენ!“ (დიდი მოურავი)

,,აწ ეს ჰქენით ქართველებო,ანდერძივით შვილს ეტყოდეთ სააკაძის ამბავსაო.“-ეს ციტატა არჩილს ეკუთვნის , თუმცა დღესდღეობით სააკაძე ერთ-ერთი საკამათო ფიგურაა .  ფაქტი ერთია – მოურავს დიდი დამსახურებაც მიუძღვის ქვეყნის წინაშე და დიდი შეცდომებიც აქვს დაშვებული.

ფოტო: ka.wikipedia.org

ფოტო: ka.wikipedia.org

სააკაძის დაბადების თარიღი ცნობილი არაა ,  ,,დიდმოურავიანის“მიხედვით,იგი 1585 წელს დაიბადა,  თუმცა ამ ფაქტს ეჭვქვეშ სიმონ 1-ის წყალობის სიგელი აყენებს (1594), სადაც მეფე სააკაძეს ,,ერთგულ და თავდადებით ნამსახურ ყრმას“უწოდებს . ასევე დაუზუსტებელია ცნობები მისი აღზრდა-განათლების შესახებ , თუმცა თუ მის წარმომავლობას გავითვალისწინებთ , კარგი განათლება უნდა ჰქონოდა, მოურავმა იცოდა სპარსული და თურქული ენები. როგორც წყაროები აღნიშნავენ , გიორგი სასიამოვნო მოსაუბრე და კარგი ორატორი ყოფილა, გამოირჩეოდა სამხედრო საქმის ცოდნითა და ორგანიზატორული ნიჭით.
სააკაძის მოღვაწეობის პირველი წლების შესახებ მწირი ცნობებია, მაგრამ ვიცით,  რომ მისი მამა-ბიძები სიმონ მეფის დიდი მოხელეები იყვნენ და ამიტომ , საფიქრებელია,  რომ გიორგი ახალგაზრდობიდანვე დაახლოებული იყო სამეფო კართან, იგი თან ახლდა სიმონს ოსმალეთში ტყვეობისას და შემდგომ ირანშიც იმოგზაურა. უნდა აღინიშნოს , რომ გიორგი სიმონის უახლოესი თანამებრძოლი იყო , რომელმაც გააგრძელა სიმონის დაწყებული ბრძოლა საქართველოს გაერთიანებისათვის. იქნებ ამიტომაც უწოდა ქართველმა ხალხმა ორივეს ,,დიდი“, ერთი დიდი მეფე იყო, მეორე კი – დიდი მოურავი.

ფოტო: acad.ge

ფოტო: acad.ge

ლუარსაბის გამეფებისთანავე სააკაძე მისი მრჩეველი გახდა, 1608 წლიდან იგი თბილისის მოურავი და ამირთ-ამირაა, ვახუშტის ცნობით , იგი ცხინვალისა და დვალეთის მოურავიც იყო. ამის გამო გიორგი ეკონომიკური მდგომარეობითა და პოლიტიკური უფლებებით განსხვავდებოდა თბილისის ჩვეულებრივი მოურავისგან.
გიორგი სააკაძის სახელმა ძლიერად პირველად ტაშისკართან გაიელვა. იდგა 1609 წლის ივნისი,  სამცხეში შემოიჭრნენ თურქები და ყირიმელი თათრები. ახალციხის აღების და გაძარცვის შემდეგ თრიალეთის გზით მტერი ქართლში შეიჭრა. ამ რთულ ვითარებაში გიორგიმ გასაოცარი საზრიანობა და დიდი ნიჭი გამოავლინა, მისი გეგმის წყალობით, ქართველებმა გამარჯვება მოიპოვეს.
გიორგი სააკაძე ერთი მხრივ ,იბრძვის დიდფეოდალთა უფლებების შესაზღუდად და მეორე მხრივ, თავად ესწრაფვის ამ უფლებებს. მას მეფის ხელისუფლების გაძლიერება სურდა , სწორედ ესაა ძირითადი მიზეზები თავადების მისდამი მტრობისა და იმისა, რომ გიორგი 2-ჯერ გადაიხვეწა სამშობლოდან.
გიორგის მტრების მოთმინების ფიალა 1611 წლის შემოდგომაზე აივსო, როდესაც გიორგიმ საკუთარი და ცოლად მიათხოვა ლუარსაბს. გიორგიმ ნადიმი მოაწყო , სადაც მეფემ მომავალი მეუღლე გაიცნო და შეუყვარდა ,იოსებ თბილელის ცნობით, გიორგი მოწინააღმდეგე ყოფილა ამ ქორწინებისა, თუმცა ისტორიკოსთა ნაწილი ამ აზრს არ იზიარებს და მიიჩნევს, რომ ეს სააკაძის მხრიდან ტაქტიკური ნაბიჯი იყო. ვფიქრობ, ეს მართლაც ასეა, რადგან სააკაძემ მსგავს ხერხს მოგვიაანებითაც მიმართა, მან იმერეთის მეფისგან ქალი ითხოვა ვაჟისთვის და სათანადო წერილობითი დასტურიც მოითხოვა. მოურავის წინააღმდეგ შეთქმულება დაიწყო, არაპირდაპირი წყაროების ცნობით, მას სამშობლოსა და მეფის ღალატში ედებოდა ბრალი, გიორგიმ გაქცევა მოახერხა და ირანში გადაიხვეწა, სადაც თავისი ჭკუით, სიმამაცითა და დალით სახელი გაითქვა, მასზე სიმღერებსაც წერდნენ, მისი მოხერხებულობის შესახებ ირანში ლეგენდებიც არსებობს. ერთხელ შაჰ აბასს უკითხცავს მისთვის, რომელი იარაღი სჯობია გასაჭირშიო, რომელიც ხელში მოგხვდებაო – იყო სააკაძის პასუხი. შაჰმა მისი გამოცდა გადაწყვიტა და ჩუმად 2 ლომი მიუსია, მას მხოლოდ ხანჯალი ჰქონდა, თუმცა არ დაბნეულა, ერთ ლომს ქუდი ჩასჩარა პირში, ხოლო მეორე განგმირა, მან ორივე ლომს მოუო ბოლო 1 წუთში,ეს და სხვა ამის მსგავსი ლეგენდა დასტურია იმისა ,რომ გიორგი მართლაც ძლიერი და გონიერი პიროვნება იყო.

ფოტო: commons.wikimedia.org

ფოტო: commons.wikimedia.org

1625 წელს შაჰმა გიორგი საქართველოში გააგზავნა, როგორც ჩანს, იგი მოურავს ბოლომდე არ ენდობოდა, რადგან მძევლად მისი ვაჟი,პაატა,დაიტოვა. სააკაძემ დიდი ხნის ნაფიქრი აჯანყება ზურაბ ერისთავს გაანდო, რომელმაც ირანში დატოვებული ცოლის გამო დაიწუწუნა, სააკაძემ კი მიუგიო : ,, მე შვილს დავსთმობ ქვეყნისათვის,ამან ეს ყოს,იყოს აზდენ!“ ვფიქრობ, რომ როცა სააკაძეც ღალატისთვის ვადებთ ხელს ეს ამბავიც უნდა გავიხსენოთ, განა ყველას შეუძლია გასწიროს შვილი მამულისათვის?

გიორგის მოწინააღმდეგეები ხშირად ამბობენ,რომ იგი მოღალატე და თვალთმაქცი იყო,ვფიქრობ, არ უნდა უარვყოთ, რომ მას თვალთმაქცობა მართლაც შესანიშნავად გამოსდოდა,ამის მაგალითია მისი საქციელი ყორჩიღა ხანთან მიმართებით, იგი ბოლო წუთამდე ატყუებდა მტერს. სააკაძის ოპონენტები ამ ფაქტს სულაც არ ხსნიან მისი სამშობლოსადმი სიყვარულით : გიორგის შემთხვევით ჩაუვარდა ხელში ხანისთვის განკუთვნილი წერილი, რომელიც მას მოურავის მოკვლას კარნახობდა ,არსებობს მოსაზრება, რომ სწორედ ეს გახდა მიზეზი სააკაძის საბოლოოდ ქართველების მხარეზე დადგომისა.სხვაგვარად აფასებს ამ ფაქტს ისქანდერ მუნში,მისი თქმით, გიორგი უმადური იყო.
სააკაძემ ორგანიზატორული ნიჭი მარაბდის ომშიც გამოავლინა,თუმცა პატივმოყვარე თეიმურაზმა იგი ბრძოლას ჩამოაშორა,გიორგი ბრძოლას განაგრძობდა,იგი კიდევ ერთხელ წავიდა დათმობაზე და გამდგარი ზურაბ ერისთავი შემოირიგა.დაუღალავმა საქმიანობამ დიდების შარავანდედით შემოსა იგი,რაც არ მოსწონდათ თავადებსა და თეიმურაზს,გიორგის მომავალი შეთქმულების შესახებ აცნობეს,საბოლოოდ გაწყდა ურთიერობა მეფესა და მოურავს შორის,თეიმურაზი კახეთში გადავიდა,ხოლო გიორგიმ ქართლში გამგებლად( და არა მეფედ) ქაიხოსრო მუხრანბატონი დანიშნა.უკვე აღვნიშნე,რომ სააკაძეს შური არავისზე უძიებია,მაგრამ მისი ინტერესები მას შინაური ომისკენ მოუწოდებდა. ,,შუა ნუღარვინ ჩამოვა,აღარ მოჰხდების ზავია.“ ათქმევინებს მას იოსებ თბილელი პოემაში. საბოლოოდ საქმე ძმათაშორის ომამდე მივიდა,ბაზალეთთან სააკაძე დამარცხდა და იძულებული გახდა სამშობლოდან სამუდამოდ გადახვეწილიყო,თუმცა თავად ფიქრობდა,როომ დაბრუნდებოდა და ბრძოლას გააგრძელებდა.

მიუხედავად მრავალი ნაკლისა,გიორგი დიდსულოვანი პიროვნება იყო,აღსანიშნავია1 ფაქტი.ოსმალეთში იგი გაეცნო იტალიდან საქართველოში მომავალ კათოლიკე მისიონერებს,მათ გიორგი თეიმურაზის ელჩი ეგონათ.საინტერესოა ის,რომ გიორგიმ მეფე კარგად დაახასიათა.ვფიქრობ ეს მაგალითიოა იმისა,რომ იგი სამშობლოს ინტერესებს პირადულზე მაღლა აყენებდა.


ოსმალებმა მას გამუსლიმანება მოსთხოვეს,ეს უკვე მეორე შემთხვა იყო,როცა სააკაძემ ქრისტიანობა უარყო.წყაროების ცნობით,იგი ფორმალურად იცვლიდა სარწმუნოებას.იტალიელი მოგზაური პიეტრო დელვალე წერს,რომ იგი ხშირად დადიოდა ქრისტიანულ ეკლესიებში.
მიუხედავად სამშობლოს უზომო სიყვარულისა დიდ მოურავს მაინც არ ეღირსა საქართველოს მიწაზე სიკვდილი.ოსმალებმა ღალატის გამო სააკაძე თავის შვილთან და მცირერიცხოვან რაზმთან ერთად გამოასალმეს სიცოცხლეს.მან საქართველოს კეთილდღეობას უძღვნა არა მარტო საკუთარი,არამედ ვაჟების სიცოცხლეც.სააკაძის გარდაცვალებას თურქი მწერლები და ისტორიკოსებიც გამოეხმაურნენ.იბრაჰიმ ფეჩევი წერს,რომ ფაშას ალაჰის არ შეეშინდა და სააკაძე სასიკვდილოდ გაიმეტა.1629 წლის 3 ოქტომბერს უცხოობაში დაიუპა დიდი მოურავი.მიუხედავათ მისი პიროვნებისადმი აზრთა სხვაგასხვაობია,ვფიქრობ,რომ ღვაწლი არ უნდა დავუკარგოთ,მიმაჩნია,რომ მისმა წარმოებულმა ბრძოლებმა საქართველო მართლაც იხსნა ირანელთა ბატონობისა და ფიზიკური განადგურებისგან.
მოურავის მოწინააღმდეგეთა აზრით,იგი ციდამტკაველური ინტრიგის განმახორციელებელ იყო,მას ლუარსაბ მეფის დაღუპვასა და საკუთარი ამბიციების გამო ვაჟების განწირვაშიც ადანაშაულებენ,ვფიქრობ,რთულია ერთგვარი შეფასება მისცე მის მოვაწეობას:აღიარო იგი გმირად ან მოალატედ.იგი მართლაც მოერგო ყველა დროს,რაც ზოგადად ცუდ თვისებად ითვლება,თუმცა,მივიჩნევ,რომ პოლიტიკოსისთვის,რომელიც ასე თუ ისე სამშობლოსთვის იღვწოდა,ეს ნაწილობრივ დასაშვებია.მიუხედავად ამისა,საზოგადოების დიდი ნაწილი ,,სააკაძის სინდრომს“ დაუშვებლად მიიჩნევს და მისი ძეგლის არსებობასაც კი არ ამართლებს.
ვფიქრობ,სააკაძე მართლაც ამოუცნობი პიროვნებაა, ამადაც უწოდებდა ილია ჭავჭავაძე მას „ავკარგიან კაცს“ და მიუთითებდა „მის ავად და კარგადაც აღსახსნელ დიდ საქმეებზე“. ეს ყველაფერი იძლევა იმის საფუძველს, რომ ეს „უძღები შვილი“ გმირად თუ არა, მოღალატედ მაინც არ მივიჩნიოთ.

 

კადრი ფილმიდან ,,გიორგი სააკაძე”, რეჟისორი – მიხეილ ჭიაურელი

საქმის სიყვარულით

,,რეპორტიორი მადნის მაძიებელს ჰგავს,რომელმაც საბადოს უნდა მიაგნოს.“ძალიან ხშირად ეს ,,საბადო“ საზოგადოებისთვის სასიცოცხლო მნიშვნელობისაა,ხოლო ჟურნალისტების მოვალეობა ხომ მოსახლეობის სამსახურია.

ფოტო : www.unesco.org

ფოტო : http://www.unesco.org

ჟურნალისტ-გამომძიებელთა მუშაობა ორ კატეგორიად იყოფა:სისტემური ძალადობის გამოვლენად და უკანონო საქმიანობის გამოსაძიებად.პოლიციის დეპარტამენტი,რომელიც სისტემატურად აჩერებს აფროამერიკელ მძღოლებს სისტემურ დანაშაულშია ჩაფლული,ხოლო მძღოლი,რომელიც შუქნიშანთან არ ჩერდება,კანონს არღვევს. ეს მაგალითები საკმაოდ ხშირია და ალბათ არც არავინ დაიწყებს მათ საფუძვლიან კვლევას,მაგრამ არსებობს შემთხვევები,როცა ჟურნალისტური გამოძიება ფასდაუდებელია.
,,ხუთი ადამიანი დააკავეს დემოკრატების ოფისში მოსასმენი აპარატურის დამონტაჟების მცდელობისთვის,“ – ამ სათაურით დაიბეჭდა სტატია 1972 წლის 18 ივნისს”ვაშინგტონ პოსტში“,ესაა თარიღი,რომელიც არასდროს წაიშლება ჟურნალისტიკის ისტორიიდან, სტატია ეხებოდა სასტუმრო,უოტერგეიტში“მომხდარ ამბებს, როდესაც დემოკრატიული პარტიის ოფისში 5 ადამიანი ცდილობდა შეღწევას. მათ თან არალეგალური მოსასმენი აპარატურა ჰქონდათ,სტატია მრავალმა ჟურნალისტმა წაიკითხა,თუმცა განსაკუთრებული ინტერესი მხოლოდ ორმა მათგანმა გამოიჩინა, ბობ ვუდვორდი და კარლ ბერნშტეინი ,,ვაშინგტონ პოსტის“ რეპორტიორები იყვნენ.მათი ვარადუდით, ეს ყველაფერი კარგად დაგეგმილი ოპერაცია იყო, ჟურნალისტებმა მოკვლევა დაიწყეს და ძალიან მნიშვნელოვანი დეტალები აღმოაჩინეს,მაგალითად,გაირკვა,რომ ერთ-ერთი დაკავებული ჯეიმს მაკ კორდი რიჩარდ ნიქსონის საარჩევნო კომიტეტის წევრი იყო, მათ ისიც გაარკვიეს,რომ მაკ კორდის ანგარიშზე 25 ათასი დოლარი გადაირიცხა,ამ და სხვა დეტალებმა ნიქსონი გადადგომამდე მიიყვანა.ამ საქმეს უდიდესი ცვლილებები მოჰყვა აშშ-ში:შეიცვალა საარჩევნო კამპანიების დაფინანსების სისტემა, მედია უფრო აგრესიული და თამამი გახდა,უოტერგეიტის სკანდალზე მრავალი წიგნია დაწერილი,გადაღებულია ფილმებიც ვუდვორდისა და ბერნშტეინის საქმიანობამ სათავე დაუდო საგამოძიებო ჟურნალისტიკის განვითარებას მსოფლიოს მასშტაბით. 1975 წელს შეიქმნა საგამოძიებო ჟურნალისტებისა და რედაქტორების ცენტრი,რომელიც დღესაც წარმატებით ფუნქციონირებს. ვფიქრობთ,რომ ეს კარგი მაგალითია ჩვენთვის,მომავალი ჟურნალისტებისთვის,რათა არასდროს დავხუჭოთ თვალი უსამართლობაზე და დიიდი შრომის ფასად მოვიპოვოთ ინფორმაცია,რომელიც საზოგადოებისთვის ასე მნიშვნელოვანია.ხშირად სტანდარტების დარღვევაც მოგვიწევს,მაგრამ როგორც კარლ ბერნშტეინი იტყოდა, ,,დიდი ჟურნალისტიკა არის გამონაკლისები და არა წესები.“

ფოტო: tvimpactsonamerica.weebly.com

ფოტო: tvimpactsonamerica.weebly.com

ამ ჟურნალისტებმა ყველასთვის საოცნებო პულიცერიის პრემია აიღეს,თუმცა საქმისადმი ერთგულება ყოველთვის ასე არ სრულდება. გავიხსენოთ ანა პოლიტკოვსკაია. მასზე ამბობენ,რომ მეომარს ჰგავდა და სანამ შეეძლო გმირულად იბრძოდა,ბოლოს კი ველზე აღესრულა.ის აქტიურად იძიებდა და აშუქებდა ჩეჩნეთში მიმდინარე ამბებსა და რუსეთ-ჩეჩნეთის ურთიერთობებს,მისი სტატიები ,,ნოვაია გაზეტაში“ იბეჭდებოდა,მას ბევრი მტერი ჰყავდა რუსეთის მთავრობაში და სწორედ მათ აბრალებენ ჟურნალისტის მკვლელობასაც,ანა პოლიტკოვსკაია 2006 წელს მოსკოვში,საკუთარ სადარბაზოში მოკლეს. აქვე მინდა გავიხსენო ქართველი ჟურნალისტი გიორგი ღონღაძე,იგი უკრაინის მთავრობაში გამეფებულ კორუფციაზე ატარებდა ჟურნალისტურ გამოძიებას,რაც მაშინდელ პრეზიდენტს-ლეონიდ კუჩმას უკავშირდებოდა.ჟურნალისტის თავმოჭრილი გვამი კიევის მახლობლად,ტყეში აღმოაჩინეს.

ფოტო: sherpablog.marketingsherpa.com

ფოტო: sherpablog.marketingsherpa.com

ფაქტია,რომ ჟურნალისტური გამოძიება ძალიან საჭიროა,ხშირად მასზე ჩვენი ქვეყნისა და მოქალაქეების ბედიცაა დამოკიდებული,მართალია ეს დიდ ძალისხმევასა და რისკს მოითხოვს,მაგრამ თუ ამ პროფესიას შევეჭიდეთ უნდა გვახსოვდეს,რომ ,,ჟურნალისტობა-ეს მსოფლიოში ყველაზე მძიმე სამუშაოა,რომელიც სიმძიმეების აწევას არ მოითხოვს.“ -პოტ ჰემილი

იხილეთ რობერტ როზენტალის პრეზენტაცია საგამოძიებო ჟურნალისტიკის შესახებ

This slideshow requires JavaScript.